Warszawa, Mokotów tel. (022) 844 57 39, kom. 0 603 367 503

  • 300 metrów od stacji metra Racławicka
  • 4 kilometry od centrum
  • dogodne miejsca parkingowe
» zobacz mapę dojazdu

PROZDROWOTNY STYL ŻYCIA
Jerzy Piotr Wójcik

Współczesny postęp cywilizacyjny, a szczególnie jego tempo, rodzi liczne niebezpieczeństwa dla fizycznego i psychicznego zdrowia człowieka. Mimo ogromnego postępu medycyny, ilość chorób wcale się nie zmniejsza. Ponadto społeczeństwo się starzeje i przybywa chorób z tym związanych. Siedzący tryb życia, motoryzacja i automatyzacja z jednej strony, a z drugiej zaś „dobrodziejstwa cywilizacji” w dużej mierze ograniczają poziom aktywności ruchowej. W coraz bardziej bogacącym się społeczeństwie, a zarazem w coraz bardziej zagonionym, rozpowszechnione są liczne jakościowe i ilościowe błędy żywieniowe. Poza tym czynnikami ryzyka utraty zdrowia są także: nieumiejętność radzenia sobie ze stresem, brak należytego odpoczynku, stosowanie substancji psychoaktywnych oraz brak zadowolenia z życia. Wskazane zachowania antyzdrowotne składają się na styl życia, który istotnie, w ponad 50%, determinuje stan zdrowia człowieka (Jarosz i wsp.2006, Chopra 2009).

prozdrowotny styl zycia

Rys.1 Czynniki wpływające na zdrowie człowieka (WHO 1986, za Maciantowicz i Nowak 2002)

Pozostałe czynniki, a szczególnie predyspozycje genetyczne możemy w części kompensować poprzez inne determinanty. Natomiast wpływ środowiska można odpowiednio zmodyfikować, a nawet je zmienić. Opieka medyczna jest niezbędna, jednak ukierunkowana jest głównie na leczenie a nie promocję zdrowia. Większość ludzi nie prowadzi zdrowego stylu życia. Wynika to z braku wiedzy albo z jej ignorowania. Najczęstszym, najskuteczniejszym i najwygodniejszym sposobem niedbania o zdrowie jest zrzucanie odpowiedzialności za jego stan na czynniki niezależne od nas. Takie postępowanie jest tylko usprawiedliwieniem lenistwa nie mające nic wspólnego z wiedzą naukową.

W Polsce ponad połowa rejestrowanych zachorowań, inwalidztwa i zgonów, w tym przedwczesnych, jest skutkiem wadliwego żywienia i małej aktywności fizycznej (Jarosz i wsp. 2006). Również bardzo negatywnie na życie człowieka oddziałuje stres, który zaburza układ homeostazy, wpływając na obniżenie odporności immunologicznej i rozregulowanie organizmu. Badania naukowe potwierdzają wpływ stresu na zwiększenie ryzyka zachorowań na różne choroby degeneracyjne, w tym nowotwory, a także na rozwój chorób psychosomatycznych. Stres psychologiczny jest też istotnym czynnikiem etiologii przewlekłych chorób układu sercowo – naczyniowego, szczególnie u osób o tzw. wzorze zachowania A. Z koncepcji psychoanalitycznych wynika, że bezpośrednią przyczyną powstania choroby są nierozładowane emocje. Sytuacje życiowe, które są związane z silnymi emocjami wywierają duży wpływ na moment powstania choroby i jej kliniczny przebieg. Niekiedy bezpośrednim następstwem bardzo mocnego stresu może być nawet zawał. Również bardzo mocnym, a często nie branym pod uwagę stresorem jest chroniczny brak czasu i zbyt szybkie tempo życia. Presja czasu, podobnie jak inne stresory powoduje wydzielanie się w ciele hormonów stresu, które przyśpieszają akcję serca. Zmienia ona także zachowania, postawę i reakcje fizjologiczne, będąc potężną siłą niszczącą. (Kamola 2007, Chopra 2009). Każdy człowiek musi mieć świadomość, że osiąganie celu zawsze będzie napotykało przeszkody, które należy pokonywać. Jeżeli będzie to uwzględnione w świadomości i towarzyszyć temu będzie mocna motywacja, to zazwyczaj cele te będą osiągnięte. Zdolność adaptacji psychicznej w obliczu stresu jest czynnikiem, który zdecydowanie obniża napięcie i przyśpiesza dochodzenie do siebie (Chopra 2009).

Żywienie zajmuje istotną pozycję w hierarchii ludzkich potrzeb, zachowania zdrowia i dobrego samopoczucia. Współczesne badania naukowe wykazują ścisłą współzależność pomiędzy sposobem żywienia, jakością żywności, a zdrowiem człowieka. Wyodrębniono około 80 jednostek chorobowych, występujących na tle nieprawidłowego żywienia, które noszą nazwę przewlekłych chorób niezakaźnych (Jarosz i wsp. 2006). Do schorzeń dietozależnych zaliczamy nadwagę i otyłość, choroby układu krążenia, większość nowotworów, cukrzycę typu 2, choroby układu pokarmowego, osteoporozę i hiperlipidemię. Te w skali świata odpowiadają za 70% utraconych zdrowych lat życia wśród osób powyżej 30 roku życia. Bardzo rozpowszechniona jest otyłość, która sama w sobie jest chorobą ogólnoustrojową, ale jednocześnie zwiększa ryzyko rozwoju wielu innych groźnych chorób. O ryzyku chorób decyduje nie tylko wartość BMI, ale również dystrybucja tkanki tłuszczowej. Jej nagromadzenie się wewnątrz jamy brzusznej łączy się z zagrożeniem w postaci zespołu metabolicznego (zespołu X), obejmującego nadciśnienie tętnicze, hiperlipidemię oraz nietolerancję glukozy. Zespół metaboliczny zwiększa więc ryzyko choroby niedokrwiennej serca, zawału mięśnia sercowego i udaru mózgu oraz cukrzycy typu 2. W efekcie otyłość powoduje konieczność zwiększania wydatków na ochronę naszego zdrowia, pogarsza standard życia, oraz pogłębia zahamowanie wzrostu długości przeciętnego trwania życia. O braku nadwagi i dobrym stanie zdrowia świadczą somatyczne wskaźniki, które będąc w normie wskazują na jego wysoki poziom (Jarosz i wsp. 2006). Wskaźnik masy ciała BMI (Body Mass Index) w zakresie 18,5–24,9 kg/m2 określa prawidłową masę ciała. Wylicza się go dzieląc [masę ciała (w kg)] przez [wysokość ciała (w m)]². Podobnie obwód pasa (mierzony na wysokości pępka), nie przekraczający 80 cm u kobiet i 94 cm u mężczyzn wskazuje na brak zespołu metabolicznego (Podolec i Kopeć 2006). Również o braku nadwagi może świadczyć udział tkanki tłuszczowej w ogólnej masie ciała z uwzględnieniem płci i wieku. Winien on wynosić u mężczyzn do 22%, a u kobiet do 32% (Tatoń i wsp. 2007) .Racjonalne odżywianie to spożywanie dobrych jakościowo produktów spożywczych w odpowiedniej ilości, zgodnie z zasadami zdrowego żywienia. Ilość energii i składników pokarmowych winna warunkować utrzymanie należnej masy ciała oraz normalne funkcjonowanie organizmu stosownie do wieku, płci, warunków bytowania i wysiłku fizycznego. Należy również uwzględnić czynniki środowiskowe, kulturowe i cywilizacyjne oraz uwarunkowania genetyczne (Gronowska – Senger 2007). Jest to więc kompromis pomiędzy zasadami zdrowego odżywiania, a właściwościami osobniczymi, kulturowymi, psychologicznymi i cywilizacyjnymi (Gawęcki 2007).

Do najważniejszych zasad zdrowego odżywiania zalicza się:

Racjonalne odżywianie i urozmaicona dieta dostarcza człowiekowi wszystkich składników pokarmowych, gwarantujących zachowanie zdrowia i prawidłowy rozwój. Jednak niektóre stany fizjologiczne takie jak duży wysiłek fizyczny i psychiczny oraz choroba i rekonwalescencja, powodują zwiększone zapotrzebowanie organizmu i potrzebę uzupełnienia niektórych składników na drodze suplementacji. Suplementy diety są to skoncentrowane źródła witamin i/lub składników mineralnych. Ich skład powinien być ściśle dopasowany do rzeczywistych potrzeb, jednak występująca tutaj zbyt duża dowolność, często szkodzi zamiast pomagać. Zasadniczo osoby prowadzące zdrowy styl życia, nie mają w normalnych warunkach potrzeby stosowania suplementów diety (Gaździńska 2007). W ostatnich latach na rynku żywności obserwuje się rozwój technologii związanej z produkcją żywności typu fast food, przeznaczonej do szybkiego spożycia. Większość z tych produktów charakteryzuje się wysoką wartością energetyczną oraz dużą zawartością tłuszczu i/lub cukru, a zbyt małą witamin, błonnika i składników mineralnych. Stosowanie w diecie produktów typu fast-food to niekorzystny wzorzec żywieniowy, mogący być przyczyną powstawanie chorób dieto zależnych (Wierzbicka i Sito 2007). Zwiększa się też zdecydowanie spożycie sacharozy. Dzienna dawka, która nie powinna stanowić 10% energii, jest znacznie przekraczana. Cukier nie zawiera żadnych wartości odżywczych, jest produktem wysokoenergetycznym przyswajalnym natychmiast po spożyciu. Podnosi poziom trójglicerydów powodując szybki wzrost poziomu insuliny w krwi. Do produktów spożywczych zawierających dużo cukru oprócz słodyczy, ciast, lodów zaliczamy też owoce. Nadmierne ich spożywanie, szczególnie jednorazowo w dużych ilościach jest wysoce szkodliwe dla organizmu, przyczyniając się do powstania nadwagi, cukrzycy i chorób trzustki. Pomimo, że prawie wszyscy ludzie znają zasady zdrowego odżywiania, jednak nie przestrzegają ich i nie odżywiają się zdrowo. U większości osób badania wykazują niestosowanie zasad racjonalnego odżywiania, nieprawidłowo zbilansowaną dietę, oraz nadmierne spożycie cholesterolu i sodu.

Aktywność ruchowa w ogromnym stopniu wpływa na poprawę zdrowia i samopoczucia człowieka. Jest ona jednym z podstawowych elementów walki z nadwagą i otyłością, pozwalając w sposób ciągły kontrolować masę naszego ciała. Stanowi jedną z podstawowych metod zapobiegania chorobom psychosomatycznym. Powoduje spalanie większej ilości kalorii, które tym samym nie są przetwarzane na tkankę tłuszczową. Również wpływa na obniżanie poziomu cholesterolu całkowitego i podwyższenie jego korzystnej frakcji HDL. W trakcie procesu pocenia się, który towarzyszy wysiłkowi fizycznemu wydalamy z organizmu nadmiar prociśnieniowego sodu. Brak aktywności fizycznej w znacznym stopniu upośledza sprawność ruchową oraz mechanizmy regulacyjne i adaptacyjne układu krążenia. Bierność fizyczna jest jedną z głównych przyczyn nadciśnienia tętniczego, rozregulowania systemu odpornościowego oraz osłabienia organizmu. Nieuchronnie prowadzi do powstania miażdżycy, która jest główną i bezpośrednią przyczyną niepełnosprawności i przedwczesnej umieralności, z powodu zawału mięśnia sercowego oraz udaru mózgu. Aktywność fizyczna jest formą doskonalenia potencjału zdrowotnego. Pod jej wpływem wzrasta wydolność i sprawność całego organizmu oraz wszystkich narządów i układów. Ponadto wzmacnia układ nerwowy i pozytywnie wpływa na równowagę psychiczną. Ma działanie lecznicze i profilaktyczne oraz prowadzi do osiągania sukcesów w nauce, życiu osobistym i  pracy zawodowej. Aktywność fizyczną powinien przejawiać każdy człowiek niezależnie od wieku. Zalecany jest dobór dyscypliny wynikający głównie z zainteresowań i predyspozycji, zarówno fizycznych jak i psychicznych. Nie powinien być skutkiem aktualnej mody lub z nakazu opiekunów, gdyż czyni go to nietrwałym i nierokującym dobrze w jego kontynuacji. Dobór aktywności fizycznej i jej dawkowanie uzależnione jest od przedziału wieku biologicznego, bowiem w przebiegu rozwoju człowieka zdolność wysiłkowa ulega znacznym przeobrażeniom. Sprawność ruchowa szczególnie w wieku dziecięcym i młodzieńczym jest bardzo ważna, bo oprócz zapewnienia prawidłowego rozwoju jest też ważnym elementem integracji społecznej. W okresie młodzieńczym aktywność fizyczna, powinna być dostosowane do aktualnego stanu postawy. W przypadku wady postawy ćwiczenia muszą też służyć do jej korekcji. Od zakończenia okresu dojrzewania do wieku około 30 lat można uprawiać każdy rodzaj sportu. W miarę upływu lat zmniejsza się obciążenia treningowe, przechodzi na dyscypliny wytrzymałościowe oraz dołącza element rozciągania. Aktywność sportowa aby spełniała kryteria zdrowotne powinna być uprawiana rekreacyjnie. Trening wyczynowy nie ma nic wspólnego ze zdrowiem, a jedynie je pogarsza. Najbardziej korzystna dla organizmu jest aktywność o charakterze wytrzymałościowym. Pod jej wpływem organizm uzyskuje zdolność do wykonywania długotrwałej, umiarkowanej pracy, przy możliwie najmniejszym zmęczeniu i stosunkowo szybkiej regeneracji. Wysiłek taki jest związany z przemianami tlenowymi, w których jako źródło energii wykorzystywane są wolne kwasy tłuszczowe, na rzecz zmniejszenia ilości spalanych węglowodanów. Proces ten ulega intensyfikacji w miarę zwiększania czasu wysiłku. Wysiłek fizyczny o podłożu tlenowym jest zatem regulatorem przemiany materii i gospodarki lipidowej. Jednocześnie wzrasta wydolność i sprawność pracy wątroby oraz układu krążenia i oddechowego. Wzmacnia układ nerwowy i pozytywnie wpływa na równowagę psychiczną. Powodują to tzw. hormony szczęścia, które działają przeciwbólowo i rozluźniająco. Są to endorfiny i eukefaliny, których wydzielanie stymuluje wysiłek o charakterze wytrzymałościowym. Mają działanie lecznicze, profilaktyczne oraz zdecydowanie opóźniają procesy starzenia. Sporty wytrzymałościowe może uprawiać prawie każdy i przez całe życie. Kryteria te spełniają marsz, trucht, bieganie, jogging, kolarstwo, pływanie i narty biegowe. Jedną z najlepszych form tego rodzaju wysiłku jest bieganie. Nie wymaga dużych nakładów finansowych, a biegać można wszędzie i o każdej porze roku. Ze względu na modę oraz promocję tej formy aktywności można uczestniczyć w dużej ilości biegów organizowanych. Starty takie dają możliwość kontroli sprawności poprzez porównywania wyników i wnoszenia ewentualnej korekty w planie treningowym. Imprezy takie które mają też formę pikniku są często świętem dla całej rodziny. Spełniają tym funkcję integracyjną na płaszczyznach biegacz – rodzina – sport. Niekiedy członkowie rodziny oprócz kibicowania sami zaczynają biegać. Ma na to wpływ nie tylko sama atmosfera zawodów, co podziw dla biegacza cieszącego się wspaniałym zdrowiem, od którego emanuje ciągle zadowolenie i radość. Przy trenowaniu obciążenie można precyzyjnie dawkować, co daje tej formie przewagę nad innymi. Biegając usprawniamy również układ ruchu. Bieganie na długich dystansach jest też dobrą formą psychoterapii, bowiem posiada oddziaływanie relaksujące. Jest to zatem dyscyplina wszechstronna, mająca najwięcej wskazań i najmniej przeciwwskazań (Maciantowicz i Nowak 2002). Osoby wykazujące prawidłową aktywność ruchową zazwyczaj posiadają prawidłowe ciśnienie tętnicze, które rozpoznaje się do wartości 140/90 mm Hg (Broda i wsp.2006, Jarosz i wsp.2006).

Na stan zdrowia człowieka wpływa także stosowanie substancji psychoaktywnych i palenie tytoniu*. Substancje psychoaktywne działają negatywnie na układ nerwowy człowieka, który przecież odpowiada za funkcjonowanie całego organizmu. Bezpośrednio wpływają na funkcje mózgu wywołując ogromne szkody zdrowotne. Efektem tego są czasowe zmiany postrzegania, nastroju, świadomości i zachowania. Błyskawicznie uzależniają oraz szybko powodują degradację człowieczeństwa. Niezależnie od rodzaju wpływają negatywnie zarówno na psychikę, jak i na stan somatyczny. Powodują groźne dla zdrowia, niekiedy nieodwracalne zmiany organiczne w układach: nerwowym, krążenia, hormonalnym, immunologicznym i ruchu oraz w wątrobie, nerkach i na skórze. Substancją psychoaktywną o szczególnym działaniu na organizm człowieka jest alkohol. Spożywanie go ponad niewielką ilość i przewlekle niesie za sobą zagrożenie negatywnymi konsekwencjami społecznymi i zdrowotnymi. Poza oddziaływaniem na funkcje mózgu może prowadzić do poważnych zaburzeń ze strony układu krążenia, w tym nadciśnienia tętniczego, niewydolności serca, kardiomiopatii i krwotocznego udaru mózgu. Wywiera toksyczny wpływ na wątrobę, powodując jej stłuszczenie i marskość oraz niekorzystnie oddziałuje na trzustkę. Zaburza też gospodarkę węglowodanową i lipidową. Na podstawie badań obserwacyjnych wykazano jednak, że umiarkowane spożywanie alkoholu zmniejsza ryzyko niektórych chorób i wpływa korzystnie na stan zdrowia. Zmniejsza niewydolność serca oraz łagodzi chorobę niedokrwienną serca, a także stymuluje wzrost frakcji HDL cholesterolu. Natomiast spożywanie w tych ilościach czerwonego wina zmniejsza ryzyko rozwoju choroby Alzheimera i otępienia. Umiarkowane spożycie alkoholu oznacza 1-3 jednostki alkoholu na dobę u mężczyzn i 1-2 jednostki u kobiet. Jedna jednostka to pół piwa (ok. 250 ml), 1 lampka wina (ok. 150 ml) lub kieliszek wódki (ok. 30 ml) (Dłużniewski M., Sieradzki J., Mach T., Kozubski W. oraz Konsensus Rady Redakcyjnej Polskiego Forum Profilaktyki Chorób Krążenia dotyczący znaczenia alkoholu w profilaktyce chorób układu krążenia 2006). Palenie tytoniu osłabia cały organizm człowieka, w tym i układ immunologiczny. Jest bezpośrednią przyczyną tzw. chorób tytoniozależnych, do których zaliczamy choroby układu krążenia, układu oddechowego i nowotwory złośliwe. Palenie w okresie dojrzewania spowalnia i upośledza jego przebieg, a im wcześniej zaczynamy palenie tym niesie ono większe zagrożenia zdrowotne. Palacze mają zazwyczaj gorszą cerę, a zapach palacza jest nieprzyjemny. Nikotynizm odpowiada za 32% przedwczesnych zgonów z przyczyn naczyniowo-sercowych wśród mężczyzn. Występuje przyczynowo-skutkowa zależność między paleniem tytoniu, a udarem mózgu, rozwojem miażdżycy i tętniakiem aorty brzusznej. Następstwem palenia tytoniu jest 40% zachorowań na raka u mężczyzn i 10% u kobiet – lecz występuje tutaj bardzo duża progresja. Do nowotworów złośliwych tytoniozależnych zaliczamy nowotwory jamy ustnej, gardła, krtani, przełyku i płuc. Palacze mają osłabioną wydolność oddechową i częściej zapadają na choroby układu oddechowego. Palenie jest odpowiedzialne za 90% przedwczesnych zgonów powodowanych przewlekłą obturacyjną chorobą płuc. Ponadto zwiększa ryzyko osteoporozy, bezpłodności, choroby wrzodowej i zaćmy (Podolec i Kopeć 2006, Zygulska i Kowalczyk 2008).

Ważnym aspektem stylu życia jest także odpoczynek. Codziennie przy wykonywaniu różnych czynności następuje zużywanie energii. Częste stany przemęczenia powodują zaburzenia układowe i narządowe oraz osłabiają prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Utrzymywanie tego stanu prowadzi do wyczerpania organizmu, rozregulowania systemu odpornościowego i w konsekwencji do pogorszenia stanu zdrowia, w tym do nerwic i psychoz. By ta energia się odnowiła człowiek musi poświęcić odpowiedni czas na odpoczynek. Spełnia więc ważną funkcję w regeneracji niezbędnej do prawidłowego przebiegu procesów życiowych. Sen nocny jest najważniejszym okresem odnowy, a jego czas jest indywidualny dla każdego organizmu. Bardzo ważny jest odpoczynek czynny oraz w mniejszym stopniu bierny, w wymiarze dziennym, tygodniowym i rocznym. Ten ostatni najlepiej podzielony na dwie lub trzy części, przy zmianie klimatu, środowiska i otoczenia (Celejowa 2005). Powinien być indywidualnie dopasowany do potrzeb i możliwości jednostki oraz uwzględniać jej typ osobowości i cykle biologiczne w przyrodzie. W trakcie odpoczynku należy przenieść umysł z aktywności do ciszy. Właśnie w tym okresie, znajduje się czas na rozwój duchowy, na przemyślenia oraz na analizę i planowanie własnego życia. Dobrze zorganizowany i dbający o siebie człowiek zawsze znajduje czas na wszystkie czynności niezbędne do zaspakajania wszystkich życiowych potrzeb, oczywiście wszystko w odpowiednich zdroworozsądkowych proporcjach. Aby nadmiernie nie przemęczać psychiki praca zawodowa i życie osobiste musi być oddzielone od siebie. Każdy człowiek powinien mieć świadomość, że celem nadrzędnym jest życie osobiste. Praca jest też ważna, lecz jest tylko środkiem do osiągnięcia tego celu i powinien być do niej zachowany pewien dystans (Chopra 2009).

Dla prawidłowego funkcjonowania i regeneracji organizmu niezbędny jest kontakt z naturalnym środowiskiem oraz energia słoneczna, będąca przecież głównym źródłem życia na ziemi. Brak tych czynników upośledza funkcje naszego organizmu prowadząc do wielu schorzeń, które w efekcie zdecydowanie pogarszają standard życia. Może być też przyczyną pogorszenia nastroju i samopoczucia do depresji włącznie. Piękno świata przyrody oddziałuje pozytywnie na człowieka wzbogacając jego wnętrze. Działa na zmysły poprzez poczucie piękna i przestrzeni, a jednocześnie mocy i respektu. Spokój i harmonia natury relaksuje psychikę. Pozostawanie w kontakcie z naturą poprawia samopoczucie oraz wpływa na obniżenie stresu. Czynniki te wprowadzają człowieka w stan błogostanu, który jest skuteczną metodą samoleczenia. (Chopra 2009). Systematyczne nastawienie na projekcję słoneczną powinno być obowiązkiem zdrowotnym człowieka. Niezbędne jest jednak stosowanie progresji w jego dawkowaniu i unikanie zbyt intensywnego napromieniowania, szczególnie po dłuższej przerwie. Może to bowiem być to przyczyną wielu chorób oczu i skóry włącznie z nowotworem.

Bardzo ważne dla naszego zdrowia jest doznawanie szczęścia w różnych etapach naszego życia. By tego doznać należy wyzbyć się negatywnych emocji takich jak: narzekanie, żal, rozpacz, gniew, złość, pamiętliwość, zawziętość, zazdrość, zawiść, nienawiść, agresja, zemsta. Powinno się mieć szacunek do wszystkiego i kochać cały świat, w tym wszystkich ludzi. Przede wszystkim jednak należy pokochać siebie, gdyż nie można kochać innych nie umiejąc kochać samego siebie. Miłość jest najbardziej podstawową emocją, którą może odczuwać ludzka świadomość i dlatego jest źródłem życia. Aby jednak w pełni zaznać szczęścia powinniśmy czuć, że też jesteśmy kochani. Należy być życzliwym i serdecznym dla innych. Nie powinniśmy czynić nic co mogłoby urazić drugiego człowieka. We wszystkim powinniśmy dostrzegać pozytywy i zakładać, że każdy człowiek ma dobre intencje. Codziennie powinna emanować od nas radość i pozytywne nastawienie do wszystkiego co nas otacza. Żyjemy dniem dzisiejszym i wszystkim tym co słuzy naszemu rozwojowi. Cieszymy się nawet z najmniejszych rzeczy, gdyż nie umiejąc się cieszyć z rzeczy małych nigdy nie będziemy potrafili cieszyć się z rzeczy dużych. Uśmiech i zadowolenie powinno ciągle gościć na naszych ustach, bo to właśnie jest tym magicznym eliksirem wiecznej młodości (Chopra 2009, Grün 2009).**

Podsumowując, należy zawsze uwzględnić indywidualność i niepowtarzalność każdego człowieka, w związku z czym mogą wystąpić drobne odstępstwa od przedstawionych zasad. Jednak niczym nie można usprawiedliwiać głównych przyczyn niezdrowego stylu życia, tj. nadmiernego stresu, złego ożywiania, braku aktywności ruchowej, używania środków psychoaktywnych i palenia papierosów, braku odpoczynku i słońca oraz niezadowolenia życiowego. Dlatego każdy człowiek od najmłodszych lat, powinien posiadać powyżej przedstawioną elementarną wiedzę na temat prozdrowotnego stylu życia i występujących zagrożeń.

* Wrona – Wolny W. (dr hab. AWF Kraków) zakwestionowała to jako niewłaściwą terminologię z punktu widzenia edukacji zdrowotnej. Wskazała, że papierosy i alkohol w nomenklaturze naukowej są to substancje psychoaktywne lub uzależniające. Pozwoliłem sobie jednak polonizować z tym punktem widzenia:

Faktycznie, z niektórych definicji środków psychoaktywnych wynika, że w skład tej grupy wchodzi tytoń. Jednak z tych samych definicji wynika, że są to substancje wpływające bezpośrednio na funkcje mózgu, czego efektem są czasowe zmiany postrzegania, nastroju, świadomości i zachowania. Ciężko jednak jest się jednak zgodzić z tym, że palenie papierosów może tak wpływać na funkcje mózgu. Oczywiście nie kwestionuję, że ma jakiś wpływ szczególnie na włókna autonomiczne. Jest to jednak oddziaływanie o niewielkim znaczeniu dla zdrowia człowieka. W publikacjach naukowych na których się opierałem w swojej pracy, autorzy wskazują, że bezpośrednią przyczyną palenia tytoniu są tzw. choroby tytoniozależne, do których zaliczamy choroby układu krążenia, układu oddechowego i nowotwory złośliwe. Były to publikacje reprezentowane przez różne działy nauki. Publikacja Jarosza 2006, to praca zbiorowa Instytutu Żywności i Żywienia prezentująca pogląd tej instytucji, która posiada niekwestionowany autorytet w dziale nie tylko żywienia, lecz także prozdrowotnego stylu życia. Podobne zdanie prezentuje w publikacji Podolec, Kopeć 2006 w pracy zbiorowej pod redakcją Cieślińskiego: Ogólnopolski Program Prewencji Choroby Wieńcowej Polscreen. Jest to więc zdanie wybitnych naukowców, lekarzy – reprezentujących medycynę. Natomiast nigdzie autorzy powyżej przytoczeni nie publikują żadnych wiadomości o szkodliwym wpływie tytoniu na funkcje mózgu. Również podobne zdanie mają w tej kwestii inni niecytowani tutaj naukowcy. Przykładowo Prusiński 2006, w podręczniku neurologii dla lekarzy omawia wpływ różnych czynników na schorzenia neurologiczne, jednak nawet nie wspomina o bezpośrednim oddziaływaniu palenia tytoniu. Zakwalifikowanie tytoniu jako środka o oddziaływaniu podobnym do np. narkotyków nie ma żadnego merytorycznego uzasadnienia. Nie potrafiłem się też dopatrzyć logicznego uzasadnienia takiej klasyfikacji uważając, że jest ona sztuczna. Z kolei zakwalifikowanie tytoniu jako substancji uzależniającej nikt nie kwestionuje. Praca przedstawia jednak medyczny wpływ tych środków na zdrowie człowieka. W tym kontekście ten podział nie oddawałby istoty problemu. W nauce istnieje wiele klasyfikacji, jednak używa się ich w zależności od tego, który aspekt sprawy chcemy przedstawić. Na tej właśnie podstawie polemizuję z autorką recenzji, zachowując przyjętą klasyfikację, zgodną z poglądem przytoczonych autorytetów.

** ten akapit celowo został napisany w innej formie, by bardziej trafić do czytelnika i podkreślić wagę problemu często pomijanego w naukowych publikacjach

autor

PIŚMIENNICTWO

  1. Broda G., Cieśliński A., Rywik S., Adamus J., Rynkiewicz A.: Ogólnopolski Program Prewencji Choroby Wieńcowej – Polscreen zdefiniowanie problemu, cele i metody badania. (W:) Cieśliński A. (red.): Ogólnopolski Program Prewencji Choroby Wieńcowej Polscreen. Termedia, Wydawnictwo Medyczne, Poznań 2006
  2. Celejowa I.: Umiejętności odnawiania sił witalnych. Roczniki Warszawskiej Szkoły Zdrowia 2005, V
  3. Chopra D.: Zdrowie doskonałe. Wydawnictwo W.A.B, Warszawa 2007
  4. Chopra D.: Zatrzymaj czas. Wydawnictwo Helion S.A., Gliwice 2009
  5. Dłużniewski M., Sieradzki J., Mach T., Kozubski W. oraz Konsensus Rady Redakcyjnej Polskiego Forum Profilaktyki Chorób Układu Krążenia. Forum Profilaktyki, Nr 1(2), 2006
  6. Gawęcki J.(red.): Kompendium wiedzy o żywności żywieniu i zdrowiu. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007
  7. Gaździńska A.: Suplementacja składnikami mineralnymi, witaminami i napojami energetyzującymi diety kandydatów do Wyższej Szkoły Oficerskiej Sił Powietrznych. Żywienie Człowieka i Metabolizm 2007, XXXIV, 1/2
  8. Gronowska- Senger A.: Żywienie, styl życia, a zdrowie Polaków. Żywienie Człowieka i Metabolizm 2007, XXXIV, 1/2
  9. Grün A.: Ewangelie. Wydawnictwo Znak, Kraków 2009
  10. Jarosz M., Cybulska B., Szostak W.B., Kłosiewicz-Latoszek L., Respondek W., Charzewska J., Traczyk J., Dzieniszewski J., Rogalska-Niedźwiedź M.: Metody profilaktyki otyłości i przewlekłych chorób niezakaźnych poprzez poprawę żywienia i zwiększenie aktywności fizycznej. Realizacja globalnej strategii WHO dot. żywienia, aktywności fizycznej i zdrowia oraz zaleceń Rady Europy. (W:) Jarosz (red): Otyłość, żywienie, aktywność fizyczna, zdrowie Polaków. Wydawnictwo IŻiŻ, Warszawa 2006
  11. Jarosz M., Szponar L., Rychlik E., Respondek W., Ołtarzewski M. G., Dzieniszewki J., Wardak J.: Nadwaga , otyłość, niedożywienie w Polsce. (W:) Jarosz (red): Otyłość, żywienie, aktywność fizyczna, zdrowie Polaków. IŻiŻ Warszawa 2006
  12. Jarosz M.: Wstęp. (W:) Jarosz (red): Otyłość, żywienie, aktywność fizyczna, zdrowie Polaków. Wydawnictwo IŻiŻ, Warszawa 2006
  13. Jarosz M., Respondek W., Rychlik E.: Konsekwencje zdrowotne i ekonomiczne nadwagi i otyłości oraz przewlekłych chorób niezakaźnych. (W:) Jarosz (red): Otyłość, żywienie, aktywność fizyczna, zdrowie Polaków. Wydawnictwo IŻiŻ, Warszawa 2006
  14. Kamola D.: Psychologiczne zależności powstania i rozwoju nadciśnienia tętniczego. Zdrowie Publiczne 2007
  15. Maciantowicz J., Nowak P.: Bieganie sposób na zdrowie. Wydawnictwo AWF Wrocław, 2002
  16. Pitchford P.: Odżywianie dla zdrowia. Wydawnictwo Galaktyka, Łódź 2008
  17. Podolec P., Kopeć G.: Rozpowszechnienie nadwagi i otyłości wśród dorosłych Polaków - wyniki badania Polscreen. (W:) Cieśliński A. (red.): Ogólnopolski Program Prewencji Choroby Wieńcowej Polscreen. Termedia, Wydawnictwo Medyczne, Poznań 2006
  18. Podolec P., Kopeć G.: Rozpowszechnienie palenia tytoniu wśród dorosłych Polaków - wyniki badania Polscreen. (W:) Cieśliński A. (red.): Ogólnopolski Program Prewencji Choroby Wieńcowej Polscreen, Termedia Wydawnictwo Medyczne, Poznań 2006
  19. Szostak W. B., Kłosiewicz-Latoszek L., Traczyk J., Respondek W. Przewlekłe choroby niezakaźne w Polsce. (W:) Jarosz M. (red): Otyłość, żywienie, aktywność fizyczna, zdrowie Polaków. Wydawnictwo IŻiŻ, Warszawa 2006
  20. Tatoń J., Czech A., Bernas M.: Otyłość zespół metaboliczny. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007
  21. Wierzbicka E., Sito A.: Spożycie produktów typu fast food przez wybraną grupę młodzieży szkolnej z rejonu Warszawy. Żywienie Człowieka i Metabolizm 2007, XXXIV, 1/2
  22. Zygulska A.L., Kowalczyk A.: Palenie tytoniu jako problem medyczny prawny wybrane zagadnienia. Zdrowie publiczne 2008

WARSZAWA 2010

słowa kluczowe: prozdrowotny styl życia, stres, zdrowe odżywianie, aktywność ruchowa, substancje psychoaktywne i papierosy, odpoczynek, projekcja słoneczna, doznawanie szczęścia

Współpracujemy z czterynacztery.com

Jerzy Wójcik - fizjoterapeuta
Al. Niepodległości 107/109 lok.93, Warszawa
tel. (022) 844 57 39, kom. 0 603 367 503